USD

Language

English
[ART ROADS] TẬP 15 - DỊCH GIẢ XUÂN HỒNG: DIỄN GIẢI MỘT CÁCH “TÍN-ĐẠT-NHÃ"

Sách, kho tàng tri thức cất giấu bí mật của nhân loại. Tiếp cận sách không chỉ là tiếp nhận tri thức mà còn là hành trình vượt không gian-thời gian, đi về quá khứ, bay đến tương lai để sống lại ở thời khắc ấy, không gian ấy. Trong tập 15 của chuỗi phỏng vấn Art Roads, Luxuria đã cùng với dịch giả Xuân Hồng đưa người đọc bước vào thế giới kỳ ảo của nhân loại .

Chào anh. Anh có thể chia sẻ một vài điều về bản thân cho các bạn đọc giả không ạ?

Chào quý đọc giả của Luxuria. Tôi là Xuân Hồng, hiện được quý độc giả biết đến với công việc dịch giả sách. Rất vui khi có cơ hội chia sẻ nhiều hơn với quý đọc giả trong buổi phỏng vấn hôm nay. 

Có điều gì làm anh nhớ trong quãng thời gian dịch thuật của mình? Anh có thể chia sẻ về nó cho quý đọc giả không ?

Với tôi, việc xử lý mỗi bản thảo đều là một trải nghiệm đáng nhớ bởi tôi được đi sâu vào tác phẩm, phân tích từng cấu trúc câu văn, đoạn văn mà tác giả viết ra, bóc tách, khám phá những lớp nghĩa khác nhau được tác giả diễn đạt trong đó, để rồi tìm phương án diễn đạt lại những nội dung đó trong lớp vỏ ngôn ngữ khác một cách “tín-đạt-nhã” nhất có thể. Sẽ luôn có những thử thách bởi luôn tồn tại những khác biệt giữa hai ngôn ngữ, đặc biệt là các thủ pháp nghệ thuật được tác giả sử dụng, và việc xử lý không bao giờ là dễ dàng. Nhưng, khi đã tìm ra phương án mà mình thấy hài lòng thì đó sẽ luôn là điều đáng nhớ.

Với dịch giả Xuân Hồng, việc xử lý mỗi bản thảo đều là một trải nghiệm đáng nhớ. (Ảnh: Nguyễn Xuân Hồng)

Trong một tác phẩm ắt hẳn phần khó dịch nhất có lẽ là những chi tiết liên quan đến văn hóa vùng miền, điển tích, điển cố liên quan đến lịch sử. Không biết với những điều này, anh có cách nào để biến nó gần gũi hơn với đọc giả Việt?

Quả thật, những điển tích, điển cố, yếu tố văn hóa đặc trưng của mỗi dân tộc được các tác giả sử dụng luôn là thách thức với bất kỳ dịch giả nào khi xử lý tác phẩm. Với tôi, gặp những trường hợp này, tôi luôn phải tra cứu thật kỹ để thật sự hiểu, từ đó mới cân nhắc phương án dịch. Còn để một tác phẩm gần gũi hơn với độc giả Việt thì dịch giả cần cố gắng diễn đạt tiếng Việt bằng ngôn ngữ phù hợp với đối tượng độc giả nhất. Chẳng hạn, cùng là lĩnh vực khoa học nhưng nếu là sách dành cho trẻ em thì việc lựa chọn từ ngữ tiếng Việt sẽ phải khác với sách chuyên ngành dành cho giới nghiên cứu, dĩ nhiên thuật ngữ khoa học thì phải nhất quán và chuẩn xác. Và với cá nhân tôi, có rất nhiều trường hợp tôi sẽ bổ sung thêm các chú thích để cung cấp thêm thông tin về những điển tích, điển cố, yếu tố văn hóa đặc trưng cho độc giả, giúp độc giả dễ tiếp cận hơn với tác phẩm.

Với tác phẩm có những từ ngữ chuyên ngành đặc biệt phức tạp, ví dụ như “Sói già phố Wall”, “Obama và Clinton: Cuộc chiến không hồi kết”, hay “Margaret Thatcher - Hồi ký bà đầm thép” làm thế nào anh có thể tái hiện và khiến cho đọc giả có thể hình dung ra bối cảnh kinh tế-chính trị ở đất nước ấy trong các tác phẩm ấy, đặc biệt là các thuật ngữ chuyên ngành (đối với độc giả đại chúng)?

Chuyên ngành nào cũng có hệ thống từ ngữ chuyên môn, hay gọi là thuật ngữ. Đối với dịch giả, khi xử lý một văn bản chuyên ngành, rất cần dành thời gian tìm hiểu, tra cứu để hiểu và sử dụng đúng thuật ngữ. Có những lĩnh vực, sẽ không tìm thấy thuật ngữ tiếng Việt tương đương do còn quá mới mẻ hoặc không phổ biến trong bối cảnh Việt Nam. Với những trường hợp này, dịch giả có thể đề xuất, sáng tạo thuật ngữ mới nhưng cần ghi rõ lại thuật ngữ gốc tiếng nước ngoài là gì để những người quan tâm có thể truy nguyên, tra cứu, tìm hiểu thêm. Còn đối với độc giả đại chúng, có thể một số thuật ngữ sẽ lạ lẫm những việc được tiếp xúc với các thuật ngữ đó qua bản dịch cũng là một cách giúp độc giả làm phong phú thêm vốn ngôn ngữ của mình.

Chuyên ngành nào cũng có hệ thống từ ngữ chuyên môn  cần dành thời gian tìm hiểu cho dịch thuật. (Ảnh: Nguyễn Xuân Hồng)

Có gì khác biệt đối bản dịch sách cho thiếu nhi và sách cho người trường thành ? Anh có gặp bất cứ khó khăn nào trong quá trình phiên dịch cho các bé hay không?

Thiếu nhi và người trưởng thành có sự khác biệt về nhận thức, vốn sống, vốn ngôn ngữ nên đương nhiên bản dịch sách cho hai nhóm đối tượng khác nhau. Bản dịch cho đối tượng nào thì ngôn ngữ phải phù hợp với đối tượng đó. Có như vậy độc giả mới dễ tiếp nhận, để lĩnh hội. Nhìn chung, bản dịch sách cho thiếu nhi nên sử dụng ngôn ngữ, cấu trúc câu văn đơn giản, dễ hiểu, phù hợp với khả năng tiếp nhận của các em.

Với các tác phẩm thuộc “best seller" (bán chạy), đọc giả thường trông đợi rất nhiều với bản tiếng Việt, nhất là những người đã xem bản nước ngoài. Điều này có khiến anh cảm thấy áp lực khi dịch?

Tôi đã từng dịch nhiều sách của các tác giả ăn khách, chẳng hạn sách của Dan Brown. Đó luôn là những ấn phẩm được đông đảo độc giả đón độc, không chỉ ở Việt Nam mà trên khắp thế giới. Với tôi, việc được chọn để dịch những tác phẩm như vậy ra tiếng Việt vừa là vinh dự vừa là áp lực bởi nếu để xảy ra những sai sót trong bản dịch thì không chỉ làm mất đi uy tín cá nhân của mình đã xây dựng nhiều năm mà tệ hơn nữa là độc giả phải tiếp nhận một bản dịch “có sạn”. Một áp lực nữa là những tác phẩm này thường đòi hỏi thời gian dịch rất gấp để đảm bảo độ “hot” cũng như đáp ứng sự mong chờ của độc giả nên nếu vội vàng, rất dễ để xảy ra sai sót. Do đó, sách càng được đón đợi, thời gian càng gấp thì dịch giả càng phải làm việc cẩn thận, chuyên tâm.

Khi vô tình đứng trước một lời phê bình sách dịch của mình, anh sẽ phản ứng như thế nào?

Với tôi, mỗi lời phê bình đối với bản dịch mà mình thực hiện là một bài học cần nghiêm túc rút kinh nghiệm và khắc phục để nâng cao nghiệp vụ và chất lượng công việc lần sau. 

Anh muốn bắt đầu một tác phẩm dịch ở phương diện cá nhân, hay cùng một nhóm dịch. Vì sao anh lại chọn như thế?

Tôi thường tiếp cận bản dịch ở phương diện cá nhân bởi tính chủ động sẽ dễ hơn. Cũng có một số trường hợp tôi cùng xử lý bản thảo với một nhóm, nhưng đó là khi công trình quá lớn (nhiều tập, nhiều phần có tính độc lập tương đối về nội dung), thời gian cũng gấp gáp mà một cá nhân khó có thể cáng đáng được. Tuy nhiên, với những trường hợp đó, luôn có sự phân công rõ ràng để mỗi dịch giả có sự chủ động nhất định, nhưng đồng thời nhóm dịch cũng phải phối hợp chặt chẽ với nhau để thống nhất thuật ngữ, cách dịch những chi tiết trùng nhau, tránh tình trạng mỗi người dịch một kiểu.

Dịch giả Xuân Hồng bắt đầu chỉ với một cuốn từ điển Anh-Việt. (Ảnh: Nguyễn Xuân Hồng)

Cảm giác của anh sau khi hoàn thành một tác phẩm dịch có thời gian hơn 6 tháng là như thế nào? Thường một tác phẩm như thế nào sẽ ngốn thời gian của anh rất lâu?

Một tác phẩm dịch thời gian kéo dài thường là tác phẩm đồ sộ về dung lượng, hoặc không quá gấp gáp về thời gian, có thể ra mắt lúc nào cũng được. Ví dụ, Hồi ký của cựu Thủ tướng Anh Margaret Thatcher dày cả nghìn trang nên tôi phải mất đến cả năm trời mới dịch xong. Nhưng cũng có tác phẩm như Kim của Rudyard Kipling không quá dày, nội dung không quá phức tạp nhưng tôi lại mất đến 4 năm mới dịch xong do đây không phải là dự án gấp gáp nên trong quá trình dịch, có nhiều dự án khác chen vào.

Theo anh, sự thành công của một tác phẩm dịch sẽ là sự đánh giá của độc giả hay ở lượng sách tái bản?

Theo tôi, sự thành công của một tác phẩm dịch trước hết nằm ở đánh giá của độc giả. Dĩ nhiên, một ấn phẩm dịch được tái bản nhiều lần cũng cho thấy sự đón nhận và đánh giá tốt của dịch giả đối với chất lượng dịch thuật.

Comments (0)
Load 0 comments
Most popular
What to read next
Please wait...
Feature Coming Soon !

We are working our hardest to bring you this feature soon. Please check again in the near future.

Log In

Welcome to Luxury Items !

Forget your password ?

Don't have account yet ?Sign Up

Sign Up

Welcome to Luxury Items.

Forget password

Vui lòng đợi...